Nallıhan İpek İğne Oyaları

Mesut Şener’in Nallıhan Vakfı’nın 7. Yıl (Ekim 2002) Özel Sayısında çıkan, “NALLIHAN İPEK İĞNE OYALARI” adlı makalesi

                                   İpek İğne Oyaları     Fot. Mesut Şener

 

Nallıhan İpek İğne Oyaları

Mesut Şener (*)

İlçemizdeki el sanatlarının en önemlisi ipek iğne oyalarıdır. Oyalar çeşit bakımından zengindir. Her oyanın bir adı vardır. Oyalara genellikle çiçek ve yaprak isimleri verilir. Örneğin; papatya, menekşe, gül, yıldız, iğde çiçeği, üzüm, sarmaşık, erik yaprağı, asma yaprağı, meşe yaprağı gibi. Oyalar daha çok yazma, eşarp, fular ve mendil kenarlarına dikilerek kullanılır. Düğünlerde kız ve oğlan tarafı yakın akrabalarına bohça bağlarken mutlaka içine iğne oyalı yazma koyarlar. İğne oyası, ilçede ev kadınlarının ev işlerinden arta kalan zamanlarda el emeklerini en iyi şekilde değerlendirdikleri bir uğraşı ve gelir kaynağıdır. Oya yapımında kullanılan ipek ipini, ilçe halkı yetiştirdiği ipek böceği kozasından kendisi elde eder. Dut yaprağı yiyerek gelişip olgunlaşan ipekböceği kozaları toplanır kurutulur. Fazlası satılır, kalanından da ip yapılır.

Oya yapımında kullanılan ipek ipin çekilmesi ve boyanması: İp elde etmek için kozalar içi su dolu tavaya konur, hafif ateşte kaynatılarak çekilir. Buna -bürüncük çekme- denir. Çekilen ipler tepsiye bırakılır. Karışıp dolaşmaması için üstüne fasulye ya da buğday taneleri serpilir. Oya yapımında kullanılan ipek ipliği çarşıdan alınan boyalarla boyanır. Boya kazanına sokulup çıkarılan ipler yıkanmadan kurumaya bırakılır. Bez yapımında kullanılan ipek ipliği ise daha çok doğal yöntemlerle boyanır.

Bez dokumacılığında kullanılan ipek ipliğin boyanması: Bu iplerin boyanmasında renk maddesi olarak, sarı çiçeğin kurusu kullanılır. Patlıcan biber yetiştirilen yerlerin kenarında yetişen sarı çiçeğin kuruları kaynatılır, sonra boyanacak ipler içine atılır, az daha kaynatılıp indirilir. Soğurken çıkartılır, kurutulur. Kuruyan ipler, kaynatılıp soğuyan meşe külü suyuna sokup çıkartılır, bir sopaya dizilip kurutulur. Kuruyan ipler bol su ile yıkanır, böylece sarı ipek ipi elde edilir. Çiçek olmadığında kuru soğan kabuğu, ceviz kabuğu ya da çam kabuğu ile boyama işlemi yapılır.

(*) TRT Ank. TV Yönetmen